Dit artikel verscheen eerder in Stadswerk magazine nummer 4 van 2026, geschreven door Michiel G.J. Smit (hoofdredacteur Stadswerk magazine).
Al jaren bedient Stadswerk haar leden met een Gedragscode soortenbescherming gemeenten. Beheerwerkzaamheden kunnen op die manier aantoonbaar zorgvuldig worden uitgevoerd. In één keer geregeld bovendien in plaats van bij ieder project opnieuw. Daar is nu de handige digitale Stadswerk Gedragscodetool bijgekomen die het werk nog sneller en eenvoudiger maakt.
Waar gehakt wordt, vallen spaanders. Een spreekwoord dat – soms letterlijk en altijd figuurlijk – van toepassing is het op werken in de openbare ruimte. Omdat we in Nederland zorgvuldig willen omgaan met onze toch al kwetsbare natuur zijn er strenge bepalingen voor dit werk. Daarmee wordt bijvoorbeeld voorkomen dat broedvogels worden verstoord en zeldzame planten onbedoeld worden vernietigd.
Aantoonbaar zorgvuldig
Als hoeder van de openbare ruimte moet de gemeente erop toezien dat het werk in de openbare ruimte ‘aantoonbaar zorgvuldig’ gebeurt. Dat geldt voor werk in eigen uitvoering en dat van aannemers. In het buitengebied en in de bebouwde kom – overal waar maar waardevolle en kwetsbare natuur kan voorkomen. Dat is een hele klus. Gelukkig werd in de toenmalige Flora- en faunawet vanaf 2005 de mogelijkheid geboden om een gedragscode op te stellen, geldend voor in beginsel al het beheerwerk en het hele grondgebied (met natuurlijk de nodige uitzonderingen). De kwaliteit van het werk wordt gewaarborgd door werkinstructies en een ecologisch werkprotocol. Groot voordeel van zo’n gedragscode is dat heel veel dingen in één keer kunnen worden geregeld en afgesproken in plaats van alles bij ieder nieuw project opnieuw. Oplettende Stadswerkers hadden deze mogelijkheid al snel in de gaten en namen het initiatief voor het opstellen van een ‘Gedragscode soortenbescherming gemeenten’, die in 2007 het levenslicht zag. De gemeente Lelystad en Eco Consult zijn daarbij belangrijke voortrekkers geweest. Sinds die eerste editie hebben al heel veel gemeenten en aannemers baat gehad van deze code.
Scherp en actueel
Maar het instrument moet wel scherp en actueel blijven. Daarom moet de code elke vijf jaar vernieuwd worden. Bovendien veranderen de wettelijke kaders nogal eens. Zo ging de Flora- en faunawet in 2017 op in de Wet natuurbescherming, die op zijn beurt in 2024 opging in de Omgevingswet. Vooral die laatste betekende een flinke aanpassing voor de gedragscode van Stadswerk. Die aanpassingsronde is benut om een uitgebreide consultatie te organiseren. De Vlinderstichting heeft bijvoorbeeld veel input geleverd. Veel (Stads) werk, maar het resultaat mag er in 2025 zijn: een fonkelnieuwe gedragscode, in lijn met de nieuwe wetgeving en verrijkt met kennis en inzichten uit het maatschappelijk veld. Geflankeerd door een handboek voor implementatie en een voorbeeld werkprotocol.
Nog makkelijker met Stadswerk Gedragscodetool
Behalve de natuur en de wetgeving staat ook de techniek niet stil. Daarom wordt nu ook de Stadswerk Gedragscodetool aangeboden, ontwikkeld door NLadviseurs. Deze tool maakt het nog makkelijker om met de gedragscode te werken. Een ecologisch werkprotocol kan in een handomdraai worden opgesteld. Vergelijk dat eens met al het handwerk per project van weleer! Stadswerk-directeur Chris van Eunen is uiteraard blij met deze toevoeging. ‘Met de Stadswerk Gedragscodetool spelen we in op de behoefte van de gebruikers om het makkelijker te maken ecologische werkprotocollen te genereren. Daarnaast laten we als Stadswerk zien dat we luisteren naar de behoeften van onze leden en gebruikers om naast het papieren format ook een digitale tool aan te bieden. Het past ook mooi in onze strategie om meer concrete producten en diensten te leveren aan onze leden en zo waarde toe te voegen aan het lidmaatschap.’
Ervaringen uit Coevorden
Inmiddels doen meerdere gemeenten ervaring op met de gedragscodetool. Zoals de gemeente Coevorden. Luchel Timmer, beleidsmedewerker Groen en Landschap, vertelt: ‘Als gemeente die veel groen beheert met een hoge ecologische kwaliteit vinden wij het belangrijk om zorgvuldig om te gaan met dat wat leeft in onze groene leefomgeving. We implementeren hiervoor de gedragscodetool omdat deze ecologische kwaliteit borgt, tijd bespaart, juridische zekerheid biedt en het werkproces van voorbereiding tot uitvoering en verantwoording volledig ondersteunt. Het draagt daarnaast bij aan meer kennis en bewustwording van de flora en fauna binnen de gemeente, met name tijdens uitvoeringswerkzaamheden. Daardoor gaan mensen betere keuzes maken.’ Coevorden laat zien hoe je als gemeente met hoge ecologische standaarden de Stadswerk Gedragscodetool kunt inzetten. We zijn blij dat we dit als vereniging aan onze leden kunnen bieden.
De Gedragscode soortenbescherming gemeenten 2025 is kosteloos te downloaden. Het handboek bij de implementatie en het voorbeeldwerkprotocol zijn te bestellen via Stadswerk.
De Stadswerk Gedragscodetool in een notendop
De Stadswerk Gedragscodetool is een webapplicatie voor elk apparaat (pc, smartphone, etc,) en biedt ondersteuning bij beheer en onderhoud van het openbaar groen volgens de Stadswerk Gedragscode soortenbescherming gemeenten 2025. Door kaarten met beheertypen samen te brengen met ecologische (soorten)kennis en planning genereert de tool een protocol op maat en een ecologische werkinstructie, tot op het gereedschap nauwkeurig. De tool werd dit jaar gelanceerd en wordt door steeds meer gemeenten geïmplementeerd.
Kijk op de website van de Stadswerk Gedragscodetool voor meer informatie over de tool: hier kun je meer lezen over de tool en de aanschaf ervan, een webinar bekijken of een online demo aanvragen. Dat kan ook direct via de button hieronder:
