Hoe ontwikkel je waardevolle natuur en meer biodiversiteit op de golfbaan? En hoe zorg je ervoor dat die natuurontwikkeling een aanvulling is op het golfspel en de beleving van de spelers? Op Golfbaan Kromme Rijn in Bunnik is dat op veel plekken zichtbaar. Een wal met inheemse kruiden en bomen schermt niet alleen de weg af, maar stuurt ook op het spel. Een plas-drasoever biedt ruimte aan soorten als ringslang en wezel. En in de bosvakken ontstaat door gericht beheer meer licht, structuur en soortendiversiteit. Zo groeit een advies op papier uit tot zichtbaar resultaat in het landschap.
Sinds 2013 werkt Golfbaan Kromme Rijn samen met NLadviseurs aan de ontwikkeling en het beheer van de baan. We maakten onder meer in samenwerking met golfbaanarchitect Michiel van der Vaart een masterplan voor beheer en onderhoud, werkten ontwerpen uit voor nieuwe onderdelen op de baan, adviseerden over biodiversiteit, boombeheer en beplanting en voerden inventarisaties uit. Tijdens een projectbezoek gingen we samen met Thoms Kahnt, directeur van de golfbaan, en John van Mildert, hoofdgreenkeeper, de baan op om te zien wat onze adviezen in de praktijk doen: voor de natuur en het landschap, het beheer én de spelbeleving.
Een masterplan dat richting geeft aan elke beheerkeuze
We maakten voor de golfbaan een masterplan voor het beheer en onderhoud van de landschappelijke elementen op de baan. De centrale vraag daarbij was: hoe kan het beheer aansluiten bij het bestaande landschap, ondersteunend zijn aan het golfspel én bijdragen aan de duurzame instandhouding van het bosbestand? De golfbaan bestaat uit een erfzone, landgoedzone en rivierzone. Die zonering helpt om per gebied scherpe keuzes te maken. Verschillen zitten bijvoorbeeld in de aan- of afwezigheid van een struiklaag in de bosvakken. In de landschapszone zijn meer bomen met alleen een kruidlaag. Daar kiezen we bewust voor, want de bal kan hier terechtkomen en is dan nog goed terug te vinden. De bosvakken die buiten het spelgebied vallen, bijvoorbeeld waar de ballen worden afgeslagen, zijn dichter begroeid. Hier staan ook struiken. In de landgoedzone ligt de nadruk onder meer op een parkachtige sfeer met vrijstaande bomen en variatie in soorten. Op andere plekken is meer ruimte voor spontane ontwikkeling. Het masterplan vormt de basis voor keuzes: waar dun je, waar houd je het gebied open, waar kunnen natuurwaarden worden versterkt en waar is het golfspel leidend?
Adviseurs Koen Wegerif, Dorien Lampe en Irene Hesseling (NLadviseurs) buigen zich over de adviezen en tekeningen die we een paar jaar geleden hebben gemaakt voor het gebied langs hole 1. De situatie ter plekke roept ook weer nieuwe vragen op. Zoals waar je kunt maaien of begrazing kunt toepassen en welke effecten verschillende methoden hebben.
Thomas Kahnt (directeur Golfbaan Kromme Rijn), John van Mildert (hoofdgreenkeeper) en Sander Kristalijn (directeur en adviseur NLadviseurs) bekijken de door ons geadviseerde wal met inheemse beplanting langs hole 1. John: “De wal is er nu een jaar of drie. Inmiddels kunnen we op de steile hellingen schapen laten grazen. Zij eten het jonge opschot. Niet alle bomen en struiken hebben het na aanplant gered. De meidoorns doen het erg goed.”
Een wal die natuur, landschap en spel verbindt
Bij hole 1 adviseerden wij over de aanleg van een wal als afscheiding. Er is een nieuwe greppel gegraven, waarbij het zand werd gebruikt voor de aanleg van een wal die de weg aan het zicht onttrekt. We adviseerden de wal te beplanten met onder meer solitaire bomen als meerstammige berk, grauwe wilg, krentenboompje, sporkehout en meidoorn en in te zaaien met een mengsel van inheemse kruiden.
Het resultaat is een natuurlijke overgang met verschillende lagen: kruiden, struiken en bomen. De wal schermt de weg af, versterkt de beslotenheid op de baan en is aantrekkelijk voor onder meer insecten en vogels. Nu de jonge aanplant na een jaar of drie hoger is, kunnen schapen in het voorjaar de wal begrazen. Zij eten onder meer het opschot van boompjes. De impact van deze wal is niet alleen van ecologische en landschappelijke waarde; de wal beïnvloedt ook de spelbeleving. Door de wilde, natuurlijke uitstraling ervaren golfers dit gedeelte als een duidelijke hindernis waar je niet je bal in wilt slaan. Daardoor slaan spelers automatisch meer naar rechts, precies zoals de hole is ingericht. Het is een geslaagd voorbeeld van hoe een natuurlijke inrichting het spel kan sturen.
De wal werd ingezaaid met een vochtig kruidenmengsel. Verderop langs de hole werd een kruidenmengsel gebruikt met soorten als knoopkruid, duizendblad en boerenwormkruid.
Een parkachtige landgoedsfeer
In de landgoedzone waren sommige bosvakken te veel dichtgegroeid. Daar adviseerden we gericht te dunnen, vooral in vakken met eik en beuk. Door het dunnen creëer je ruimte en meer gelaagdheid in het bos. Natuurlijke verjonging krijgt zo de kans zich te ontwikkelen.
Door de dunning ontstaat weer de park- en landgoedsfeer die bij dit deel van de baan past: zichtbare stammen, vrijstaande grote bomen, meer variatie en een gezonder bomenbestand. Tegelijk blijft het spel leidend. Rond afslagplaatsen en buiten het spel is ruimte voor meer begroeiing en verschillende lagen met struiken en kruiden. Maar op plekken waar de ballen landen, moet de baan meer open blijven. Die balans tussen natuur en sport komt op de hele baan terug. Hoe en waar kun je natuurwaarde realiseren? En hoe zorg je ervoor dat die natuur het spel niet verstoort en zelfs ondersteunt? Op Kromme Rijn vraagt dat om maatwerk per plek.
Tijdens het projectbezoek ontdekten we in de landgoedzone een plek met potentie voor natuurontwikkeling. Het is een strook tussen de rough en het bos, waar de ballen niet terecht kunnen komen na het afslaan. Meer begroeiing is daar dus niet hinderlijk voor het spel. Dit stuk hoeft niet meer frequent gemaaid te worden om het tot ontwikkeling te laten komen.
Plas-drasoever met directe meerwaarde voor soorten
Bij hole 5 en 6 is een bestaande greppel aangepast tot een open plas-drasoever met meanderend water en rondom het water hoogteverschillen. Vanaf daar heb je een schitterend uitzicht over een deel van de golfbaan. NLadviseurs werkte het ontwerp uit, onder meer met 3D-kaartmateriaal inclusief hoogtes, beplanting en volumes. Bij zo’n nat gebied luistert de inrichting nauw: de waterstand, de overgang naar het land en de ligging van de oevers bepalen welke soorten er kunnen profiteren. De impact van het realiseren van dit plan werd snel zichtbaar. De plas-drasoever biedt geschikt leefgebied voor soorten als ringslang en wezel. Daarmee laat deze plek goed zien hoe een gerichte ingreep de natuurwaarde van de baan kan versterken.
De ringslang werd een jaar realisatie van de plas-drasoever al gezien. Ook de wezel voelt zich thuis op Kromme Rijn.
“Het gebied op hole 6 waar de bal overheen zou moeten vliegen, werd in het verleden veel gemaaid, maar had verder geen functie. Dan is het zonde om er niets mee te doen. We vonden het belangrijk de plek anders in te richten, zodat het een geschikte leefomgeving voor allerlei diersoorten kan worden. Daarbij is het een heel mooi deel van de baan, waar spelers van kunnen genieten tijdens het golfspel.”
– Thomas Kahnt, Golfbaan Kromme Rijn
Afwisseling in zichtlijnen en structuren
Op andere delen van de baan ligt de nadruk juist op natuurlijk bosbeheer. Daar wordt gewerkt met dood hout, natuurlijke poelen en het openhouden van delen van de onderlaag. Het is belangrijk dat de baan op veel plekken transparant en openblijft en golfers niet op elke hole het gevoel krijgen dat ze ingesloten zijn. Zij moeten ook ver van zich af kunnen kijken. Maar toch hoeft ook niet élke plek op de golfbaan strak en parkachtig te zijn. Bij de inrichting en het maken van nieuwe plannen zijn zichtlijnen dan ook belangrijk. Net als goede doorkijkjes en de afwisseling tussen open en besloten delen op de baan. In het deel met alluviaal bos zijn bijvoorbeeld veel essen weggehaald en worden nieuwe boomsoorten toegevoegd. Zo blijft het bos vitaler en krijgt de baan meer variatie in beeld en beleving. Langs randen groeien veel bosschages, en op specifiek daarvoor aangewezen plekken is ook ruimte voor veel (lage) begroeiing. Andere plekken worden juist weer bewust meer opengehouden. Zowel voor het zicht, als voor het voorkomen dat de bal kwijtraakt.
Vochtige kruidenvegetatie die beheer blijft vragen
Nog een opvallend deel van de baan is te vinden bij hole 5: een groot stuk vochtige kruidenvegetatie. Het plan hiervoor is door onze ecologisch adviseurs opgesteld. Hier groeien onder meer anjer, pimpernel en morgenster. Er staat ook een mooi, goed bezocht bijenhotel. Het gebiedje gonst van het leven en trekt allerlei insecten vogels en kleine zoogdieren aan. Dit deel vol kruiden en bloemen ligt midden op de baan, verweven met de holes eromheen. Het is een mooi voorbeeld van natuurontwikkeling op de baan.
Tegelijk laat juist deze plek zien dat natuurontwikkeling ook om blijvende aandacht vraagt. In het gebied is riet gaan domineren. NLadviseurs denkt mee over de vervolgstap: hoe dring je dat riet terug en houd je de waardevolle kruidenvegetatie in stand? Zo adviseren we om dit deel níet door schapen te lagen begrazen. Zij zorgen op deze vochtige bodem voor verdichting en vertrapping van de bodem en dat komt niet ten goede aan de vegetatie. We stelden voor een extra keer te maaien.
Adviseurs Koen Wegerif en Sander Kristalijn bekijken de situatie bij hole 5 om te kunnen bepalen hoe het riet kan worden teruggedrongen en kruiden en bloemen weer meer ruimte kunnen krijgen. Het is een puzzel omdat we te maken hebben met de dynamiek van het water, de manier van maaien en het begrazen van de schapen.
Natuurontwikkeling vraagt om blijven bijsturen
Tijdens het bezoek kwamen nog meer beheervragen naar boven. Op sommige plekken krijgen distels snel de overhand. Vooral op stukken waar wordt beregend en waar de bodem is geroerd, verdrukken deze distels andere soorten die goed gedijen op schrale grond. Hoofdgreenkeeper John van Mildert: “Veel stukken zijn te steil om met de hand te maaien. Daar kunnen de schapen begrazen, maar het is veel werk om ze te verplaatsen. Bovendien wil je niet dat ze gewenste planten ook opeten of vertrappen. Het is zoeken hoe we deze stukken van de baan op een juiste manier kunnen beheren.” NLadviseurs denkt hierover mee. Schapen kunnen helpen, maar als ze te lang op één plek staan, verdichten ze de bodem en vertrappen ze ook planten die juist gewenst zijn.
Ook dat hoort bij de impact van onze adviezen: niet alleen ontwerpen en plannen maken, maar blijven kijken wat in de praktijk werkt. Een advies krijgt pas waarde als het beheerbaar is en blijft passen bij het terrein, de natuur en het gebruik van de baan.
Terug het veld in: zien wat advies doet
Het projectbezoek aan Golfbaan Kromme Rijn liet zien hoe belangrijk en leerzaam het is om de adviezen op te volgen met veldbezoek. Sommige keuzes pakken precies zo uit als vooraf bedoeld en zorgen voor meer biodiversiteit en een sterkere landschappelijke beleving. Andere plekken vragen om bijsturing, bijvoorbeeld omdat riet of distels te dominant worden of omdat beheer in de praktijk anders uitpakt. Juist daarin zit de waarde van een langdurige samenwerking: we kennen het terrein, zien hoe maatregelen zich ontwikkelen en kunnen meedenken over vervolgstappen. Het succes van ons ecologisch advies en onze biodiversiteits- en beheerplannen vraagt om te blijven kijken, leren en verbeteren.
Midden op de baan wordt deze bult simpelweg niet beheerd. Er komen spontaan allerlei grassen en kruiden op.
Wil je meer lezen over wat we doen voor golfbanen of andere terreinen, zoals het openbaar groen? Lees onze projectverhalen. Of kijk op onderstaande themapagina’s:
