Hoe voorkom je dat afzonderlijke projecten samen leiden tot verlies van stedelijk groen en boomkroonbedekking? De Europese Natuurherstelverordening (NHV) stelt immers dat dat niet mag. Voor gemeenten zijn dan twee vragen relevant: klopt de voorgestelde begrenzing van het stedelijk ecosysteem? En wat is het gezamenlijke effect van alle lopende en geplande projecten binnen die begrenzing?
De belangrijkste NHV-vraag van dit moment is: waar ligt je stedelijk ecosysteem? Het Rijk heeft die begrenzing uitgewerkt en als gemeente krijg je een voorstel waarop je tot en met 31 januari 2027 kunt reageren. Heel belangrijk, want de begrenzing bepaalt waar binnen je gemeente de doelen van artikel 8 van de NHV (tot en met 2030 geen nettoverlies van stedelijk groen en boomkroonbedekking) gelden. Vervolgens wil je aan de hand van een projectenportefeuille met alle lopende en geplande projecten binnen die begrenzing zien waar onder meer woningbouw, riolering, mobiliteit en infrastructuur samen kunnen leiden tot groenverlies.
Het verbod op nettoverlies van stedelijk groen en boomkroonbedekking geldt voor Nederland als geheel met 2024 als referentiejaar. De percentages zijn per gemeente door het Planbureau voor de Leefomgeving doorgerekend en daarmee in beeld. Gemeentelijke keuzes voor inrichting, ontwikkeling en beheer beïnvloeden de percentages op gemeentelijk niveau, maar dus ook op nationaal niveau.
Weet je niet hoe je de controle van de begrenzing aanpakt of krijg je de mensen die hiervoor verantwoordelijk zijn binnen je gemeente niet bij elkaar? Wij ondersteunen je en nemen werk uit handen: we helpen het onderwerp op de agenda te zetten, beoordelen de begrenzing en brengen ook jullie projectenportefeuille in beeld. Hiervoor hebben we de juiste experts in huis; we schrijven beleid én weten hoe het er buiten aan toe gaat. De begrenzingscheck is onderdeel van ons NHV Impact Assessment, maar bieden we ook als los onderdeel aan. Het is immers de meest urgente stap die je als gemeente nu moet zetten. Lees hieronder verder hoe dit precies zit of neem direct contact met ons op via deze button:
Beoordeling begrenzing stedelijk ecosysteem ➜
Vraag 1: klopt de voorgestelde begrenzing van het stedelijk ecosysteemgebied?
Stel jezelf dus niet de vraag hoeveel groen binnen je gemeente aanwezig is, maar richt je op de strategische vraag of de begrenzing van het stedelijk ecosysteemgebied op de juiste plek ligt. Gebruik de reactietijd die je van het Rijk krijgt om de begrenzing te checken:
- Welke gebieden vallen binnen de voorgestelde begrenzing?
- Sluit de begrenzing aan op de feitelijke ruimtelijke structuur?
- Waar vindt dus monitoring plaats?
- Waar telt groenverlies mee?
- Waar wordt boomkroonbedekking beoordeeld?
- Welke gevolgen heeft de begrenzing voor monitoring, beleid en uitvoering?
- Waar geven lokale gegevens aanleiding voor maatwerk?
- Hoeveel ontwikkelruimte blijft er over?
Wij helpen gemeenten met een onafhankelijke beoordeling van de begrenzing. We toetsen ruimtelijke plannen, signaleren risico’s op ongewenste groenverplichtingen, identificeren kansen voor matwerk en werken opties uit voor de reactieronde. Zo kun je goed onderbouwd reageren op de voorgestelde begrenzing.
Vraag 2: wat is het gezamenlijke effect van projecten binnen de begrenzing?
Het beantwoorden van deze vraag doe je in twee stappen. Ook deze stappen zijn onderdeel van de beoordeling die wij kunnen uitvoeren.
Stap 1: Herken het cumulatieve risico
Artikel 8 van de Natuurherstelverordening is geen afzonderlijk toetsingskader voor elk gemeentelijk project. Het risico ontstaat door de optelsom; een wegaanpassing kan enkele bomen kosten en bij een woningbouwproject wordt misschien groen aangeplant, maar bestaande boomkroonbedekking verwijderd. Kabels, leidingen en riolering beperken de ruimte voor bestaande bomen of toekomstige groeiplaatsen. Met andere woorden: binnen een project kunnen keuzes verdedigbaar lijken, terwijl het gemeentelijke totaal een neerwaartse ontwikkeling laat zien.
Stap 2: Breng de projectportefeuille in beeld
Maak één overzicht van de lopende en geplande projecten binnen de stedelijke begrenzing. Je hoeft niet direct een nieuwe manier van registeren uit te vinden; begin met informatie uit bestaande plannen en planningen. Leg per project minimaal vast:
- Locatie, type project, projectfase en planning;
- Verwachte verandering in stedelijke groene ruimte en boomkroonbedekking;
- Gevolgen voor bestaande bomen en toekomstige groeiplaatsen;
- Gebruikte databron en het meetmoment;
- Onzekerheden en ontbrekende gegevens.
De landelijke keuzes over databronnen, monitoring en taakverdeling zijn nog niet definitief. Noteer daarom per project welke gegevens ontbreken en van welke aannames je uitgaat. Is het ontwerp nog onvoldoende uitgewerkt, gebruik dan een bandbreedte of kwalitatieve inschatting. Zo vermijd je schijnnauwkeurigheid en wordt duidelijk waar aanvullend onderzoek nodig is.
Houd de NHV-indicatoren en ecologische kwaliteit uit elkaar
Artikel 8 stuurt op twee kwantitatieve indicatoren: stedelijke groene ruimte en boomkroonbedekking. Deze zeggen niet automatisch iets over de ecologische kwaliteit van het groen. Het Planbureau voor de Leefomgeving noemt die ecologische kwaliteit bewust als aanvullende informatie bij gemeentelijke beleids- en projectkeuzes.
De stedelijke groene ruimte laat zien hoeveel groen binnen de begrenzing aanwezig is en hoe die oppervlakte verandert.
Boomkroonbedekking laat zien welk oppervlak door boomkronen wordt bedekt. Nieuwe aanplant vervangt daarbij niet direct de kroon van een volwassen boom. De ontwikkeling van boomkroon vraagt tijd en voldoende groeiplaats.
Ecologische kwaliteit zegt iets over inrichting, samenhang, verbindingen en betekenis voor biodiversiteit. Een gelijkblijvend groenoppervlak betekent niet automatisch dat ook de boomkroonbedekking of ecologische kwaliteit gelijk blijft.
Stuur bij voordat projecten vastliggen
Een portefeuilleoverzicht heeft waarde als je projecten nog kunt aanpassen. Richt je eerst op projecten met een groot verwacht effect op groen of boomkroonbedekking, op projecten die snel richting besluitvorming of uitvoering gaan, waar oude bomen of belangrijke groeiplaatsen onder druk staan of projecten waar meerdere werkzaamheden in hetzelfde gebied samenkomen. Je kunt het overzicht gebruiken om te bepalen waar je verlies kunt voorkomen, waar je werkzaamheden kunt combineren met vergroenen en waar extra onderzoek of budget nodig is. Compensatie kan aan de orde komen, maar loop niet vooruit op een landelijke methodiek die nog niet is vastgesteld.
Wat je als gemeente nu kunt doen: een overzicht
Een portefeuilleoverzicht is geen wettelijk voorgeschreven NHV-instrument, maar wél een pragmatische manier om nu al grip te krijgen op keuzes die later moeilijk terug te draaien zijn. Je hoeft daarvoor niet te wachten tot alle nationale kaders definitief zijn. Nog even op een rij:
- Controleer vanaf oktober de voorgestelde stedelijke begrenzing.
- Bepaal of er inhoudelijke redenen zijn om gemotiveerd maatwerk te vragen.
- Selecteer de lopende en geplande projecten binnen deze begrenzing.
- Breng groen, ruimtelijke ontwikkeling, beheer, projectleiding en GIS bij elkaar.
- Leg per project vast wat bekend is, wat ontbreekt en waar het grootste risico op verlies zit.
- Gebruik dit overzicht bij programmering, investeringsbesluiten en ontwerpkeuzes.
Besteed uit aan ons: beoordeling begrenzing stedelijk ecosysteem binnen je gemeente
Wil je weten of de voorgestelde begrenzing van het stedelijk ecosysteem klopt? En waar de grootste NHV-risico’s in jouw gemeentelijke projectportefeuille zitten? Lees verder in dit artikel over de NHV of dit artikel over artikel 8. Via de buttons hieronder vraag je de check aan. Je kunt ook de beleidsnotitie voor gemeenten downloaden:
Beoordeling begrenzing stedelijk ecosysteem ➜ Beleidsnotitie Natuurherstelverordening gemeenten ➜
