De Europese Natuurherstelverordening (NHV) is sinds 2024 van kracht en maakt natuurherstel tot een wettelijke opgave voor overheden. Voor gemeenten en provincies raakt de verordening direct aan stedelijk groen, woningbouw, gebiedsontwikkeling, klimaatadaptatie, waterbeheer en monitoring. Besluiten die nu worden genomen, werken door in de natuurhersteldoelen voor 2030 en daarna. Op deze themapagina lees je wat de NHV betekent voor beleid en uitvoering. Je vindt hier ook verdiepende artikelen, beleidsnotities en praktische ondersteuning.
Wat is de Europese Natuurherstelverordening?
De Europese Natuurherstelverordening verplicht lidstaten maatregelen te nemen om natuur en ecosystemen te herstellen en verdere achteruitgang van natuur tegen te gaan. De verordening bevat doelen voor verschillende ecosystemen, waaronder stedelijke gebieden, landbouwgebieden, bossen, wateren en kustgebieden, rivieren en bestuivers. Er zijn oplopende doelstellingen voor 2030, 2040 en 2050. Lees meer over de doelen en maatregelen van de Europese Natuurherstelverordening op de website van de Europese Commissie.
Hoe Nederland de Natuurherstelverordening uitwerkt in het Natuurplan
Nederland werkt de verplichtingen uit de Europese Natuurherstelverordening uit in een nationaal Natuurplan. Het Ontwerp-Natuurplan beschrijft hoe Nederland de natuurhersteldoelen wil behalen, welke maatregelen daarvoor worden ingezet en hoe uitvoering, wetgeving, verantwoordelijkheden, monitoring en financiering worden geregeld. Nederland heeft het Ontwerp-Natuurplan op 25 augustus 2026 ingediend bij de Europese Commissie. Uiterlijk op 1 september 2027 moet het definitieve Natuurplan worden ingediend.
GRIP OP DE NHV: BEGIN NU
Urgentie en risico’s
Waarom is de NHV nú relevant?
De NHV werkt direct door in lokale en regionale opgaven. Keuzes over groenbeheer, boombeleid, woningbouw, gebiedsontwikkeling, klimaatadaptatie en monitoring hebben invloed op het behalen van de natuurhersteldoelen richting 2030 en daarna. De relevante vraag is daarom niet alleen welke verplichtingen nog volgen, maar vooral welke besluiten nu al om afstemming vragen.
Welke risico’s ontstaan als je afwacht met de Natuurherstelverordening?
Wie pas begint als alle landelijke keuzes definitief zijn, houdt minder ruimte over om beleid en projecten tijdig bij te sturen. Dat kan leiden tot:
-
- vertraging van woningbouw en gebiedsontwikkeling;
- hogere kosten als plannen in een late fase moeten worden aangepast;
- onduidelijkheid bij vergunningverlening en bestuurlijke besluitvorming;
- onvoldoende inzicht in verlies van groen, bomen of natuurkwaliteit;
- botsingen tussen natuurherstel en andere ruimtevragen;
- een grotere juridische, financiële en organisatorische druk richting 2030.
Vroeg beginnen geeft juist meer grip. Door de uitgangssituatie, lopende projecten en relevante beleidskeuzes nu in samenhang te bekijken, wordt eerder duidelijk waar risico’s zitten en welke maatregelen praktisch uitvoerbaar zijn.
PRAKTISCHE STAPPEN ZETTEN
Nú aan de slag met de NHV
Waar begin je?
Begin met de uitgangssituatie. Breng de begrenzing, de nulstand van 2024, lopend beleid en relevante ruimtelijke ontwikkelingen samen. Zo wordt zichtbaar waar risico’s ontstaan, welke keuzes nodig zijn en waar bestaande ambities voor groen, biodiversiteit, klimaatadaptatie en een gezonde leefomgeving aansluiten op de NHV. Lees hoe je de opgave van de Natuurherstelverordening opdeelt in concrete vraagstukken en vertaalt naar uitvoerbaar natuurherstelbeleid.
Zes NHV-thema’s om aan te werken
1. Vóór maart 2027 beoordelen van begrenzing stedelijk ecosysteem
Bij 300 gemeenten zijn begrenzingen voor het stedelijk ecosysteem vastgesteld door het Rijk. Deze voorstellen liggen momenteel bij de gemeenten om te beoordelen. Lees in dit artikel hoe je de beoordeling van de begrenzing van het stedelijk ecosysteem aanpakt. Wij helpen je strategisch te beoordelen welke begrenzing voor nu en in de toekomst verstandig is.
2. Natuurinclusief bouwen
Neem groen, bomen en natuurkwaliteit vanaf het begin mee in woningbouw, herinrichting en gebiedsontwikkeling.
3. Beheer en biodiversiteit
Bepaal in hoeverre bestaande beheerplannen bijdragen aan biodiversiteit en natuurherstel. Leg ook vast hoe je het effect van maatregelen volgt.
4. Inwoners en ondernemers
Een deel van het stedelijk groen ligt op particulier terrein. Samenwerking met inwoners, woningcorporaties, ontwikkelaars en bedrijven is daarom nodig.
5. Buitengebied en samenwerking
Verbind de gemeentelijke aanpak met ontwikkelingen rond landbouw, water, bos en landschap. Stem af met provincies, waterschappen, agrariërs en terreinbeheerders.
6. Meten en monitoren
Zorg voor een betrouwbare uitgangssituatie en heldere afspraken over gegevens, actualisatie en verantwoordelijkheden. Zo wordt zichtbaar of maatregelen daadwerkelijk bijdragen aan natuurherstel.
BEGRENZING STEDELIJK ECOSYSTEEM
Artikel 8 NHV
Wat betekent artikel 8 over stedelijke ecosystemen?
Artikel 8 is voor veel gemeenten het meest direct zichtbaar, omdat het gaat over stedelijke groene ruimte en boomkroonbedekking. De Natuurherstelverordening bevat daarnaast doelen voor bestuivers, landbouwecosystemen, bosecosystemen en extra bomen.
Stedelijke ecosystemen zijn ruimtelijk begrensde gebieden binnen gemeenten die volgens de Europese DEGURBA-methodiek als stedelijk zijn geclassificeerd. Daarbij wordt gekeken naar bevolkingsdichtheid, bevolkingsomvang en aaneengesloten bebouwing in rastercellen van 1 km². Niet automatisch het volledige grondgebied van een stedelijk geclassificeerde gemeente valt onder artikel 8. De begrenzing bepaalt waar stedelijke groene ruimte en boomkroonbedekking meetellen en waar verlies moet worden gevolgd of gecompenseerd. Het Ontwerp-Natuurplan gaat voorlopig uit van de minimale begrenzing; de definitieve begrenzing volgt in het definitieve Natuurplan. In Nederland zijn 301 van de 342 gemeenten als stedelijk geclassificeerd. De overige 41 gemeenten vallen niet onder artikel 8.
Artikel 8 Natuurherstelverordening: 45% groen en 10% boomkroonbedekking
Tot en met 2030 moet Nederland nettoverlies van stedelijke groene ruimte en boomkroonbedekking ten opzichte van 2024 voorkomen. Stedelijke groene ruimte omvat openbaar en particulier groen; ook water, groene daken en groene gevels tellen mee. De Natuurherstelverordening biedt Nederland de mogelijkheid om stedelijke ecosysteemgebieden van deze instandhoudingsverplichting uit te sluiten wanneer zij in 2024 meer dan 45% stedelijke groene ruimte én meer dan 10% boomkroonbedekking hadden. Dat is geen automatische vrijstelling voor gemeenten: Nederland heeft nog niet besloten of het deze uitzonderingsmogelijkheid toepast. Uit de definitieve nulmeting groen van het Planbureau voor de Leefomgeving blijkt dat 110 van de 301 stedelijke gemeenten aan beide criteria voldoen. Het PBL waarschuwt echter dat vooral gemeenten die net boven de drempelwaarden zitten risico lopen. Beperkte verstedelijking of verlies van groen en bomen kan ertoe leiden dat zij alsnog onder een drempelwaarde komen en weer onder de instandhoudingsverplichting vallen. Ook kunnen hoge gemeentelijke gemiddelden lokale tekorten in groenarme wijken maskeren. Mogelijke uitsluiting is daarom geen reden om monitoring en investeringen in groen en bomen uit te stellen.
Bomen hebben dubbele waarde.
Boomkronen tellen mee voor de oppervlakte stedelijke groene ruimte én voor de afzonderlijke indicator boomkroonbedekking. Het behouden en uitbreiden van bomen draagt daardoor bij aan zowel de grens van 45% groen als de grens van 10% boomkroonbedekking.
Stedelijke groene ruimte en boomkroonbedekking: stijgende lijn vanaf 2031
Vanaf 2031 moeten het oppervlakte stedelijk groen en de boomkroonbedekking in ieder stedelijk ecosysteemgebied een stijgende trend laten zien. Keuzes over kap, vervanging, aanplant en groeiplaatsen werken rechtstreeks door in de opgave. Het is dus belangrijk dat je weet waar je gemeente of provincie nu staat: welke gebieden vallen binnen de voorlopige begrenzing, hoe verhouden de percentages stedelijke groene ruimte en boomkroonbedekking zich tot de drempelwaarden en waar kunnen woningbouw, herinrichting of beheer leiden tot verlies van groen of bomen? Artikel 8 raakt niet alleen monitoring, maar ook groen- en boombeleid, beheer, bouw en gebiedsontwikkeling. Gemeenten hebben inzicht nodig in de begrenzing, de nulstand van 2024, de gebruikte gegevens en de bestuurlijke keuzes die nu al aandacht vragen.
NATUURHERSTELVERORDENING
Overige belangrijke artikelen
Artikel 10: herstel van bestuiverpopulaties
Artikel 10 raakt gemeenten en provincies direct bij biodiversiteitsbeleid, groenbeheer en ruimtelijke plannen. Nederland moet de achteruitgang van bestuiverpopulaties uiterlijk in 2030 keren en daarna een stijgende trend realiseren. Dit vraagt om gerichte inrichting en beheer van openbaar groen, bermen, oevers en het landelijk gebied én om monitoring van het effect. Breng daarom in beeld welke bestaande beheermaatregelen al bijdragen, waar kansen blijven liggen en hoe monitoring daarop aansluit.
Artikel 11: herstel van landbouwecosystemen
Het herstel van landbouwecosystemen vraagt om samenhang tussen natuur, landbouw, bodem en water. Artikel 11 raakt daarom vooral provincies en landelijke gemeenten bij gebiedsprocessen, agrarisch natuur- en landschapsbeheer en ruimtelijke ontwikkelingen in het buitengebied. De precieze taakverdeling is nog niet volledig uitgewerkt. Afwachten brengt echter het risico mee dat lopende programma’s en nieuwe plannen straks niet goed aansluiten op de natuurhersteldoelen. Leg daarom bestaande programma’s, beheerafspraken en voorgenomen ontwikkelingen nu al naast de doelen voor landbouwnatuur. Zo wordt duidelijk waar aanpassing nodig kan zijn en welke afstemming nodig is met agrariërs, waterschappen en terreinbeheerders.
Artikel 12: herstel van bosecosystemen
Artikel 12 raakt provincies en gemeenten bij natuurbeleid, bosbeheer en ruimtelijke ontwikkelingen in of nabij bosgebieden. Voor provincies ligt het belang vooral bij gebiedsprocessen en de samenhang tussen bos, landschap en andere ruimtelijke opgaven. Gemeenten worden geraakt als boseigenaar of beheerder en bij omgevingsbeleid, recreatie en klimaatadaptatie. De precieze taakverdeling wordt nog uitgewerkt. Breng daarom bestaand bosbeleid, beheer, monitoring en voorgenomen ontwikkelingen nu al in samenhang.
Artikel 13: bijdrage aan drie miljard extra bomen
De Europese inzet om uiterlijk in 2030 ten minste drie miljard extra bomen te planten, maakt boombeleid onderdeel van de bredere natuurherstelopgave. Voor gemeenten en provincies raakt artikel 13 aan gebiedsontwikkeling, landschapsherstel en klimaatadaptatie. Het gaat niet alleen om het aantal bomen, maar ook om soortenkeuze, herkomst, diversiteit en klimaatbestendigheid. Nieuwe aanplant vraagt bovendien om voldoende groeiruimte en langjarig beheer. Breng daarom bestaande boom- en aanplantplannen in samenhang met ruimtelijke ontwikkelingen en andere beleidsopgaven. Daarmee wordt zichtbaar waar nieuwe bomen duurzaam kunnen worden ingepast en welke keuzes nodig zijn voor beheer en behoud.
NHV: GEEN LOSSE OPGAVE
Aansluiting zoeken op beleid dat je al hebt
Waar raakt de NHV bestaand beleid en programma’s?
Voor gemeenten, provincies en waterschappen zijn nog niet alle taken en randvoorwaarden definitief uitgewerkt. Wel is duidelijk dat de uitvoering zo veel mogelijk aansluit bij bestaande wettelijke taken, bevoegdheden, programma’s en bestuurlijke afspraken. Provincies krijgen een belangrijke rol in gebiedsgerichte maatregelen, monitoring en samenwerking met gemeenten en waterschappen. De periode tot het definitieve Natuurplan wordt gebruikt om de maatregelen en verantwoordelijkheden verder uit te werken. Dat betekent dat we nu al moeten nagaan waar de Natuurherstelverordening raakt aan bestaand beleid, lopende programma’s en ruimtelijke ontwikkelingen.
Natuurherstelverordening: gevolgen voor instrumenten en werkprocessen
De NHV raakt niet alleen het natuur- en groenbeleid, maar werkt door in vrijwel alle instrumenten voor de fysieke leefomgeving. Dit betekent dat natuurherstel niet als losse opgave kan worden behandeld, maar onderdeel moet worden van beleid, planvorming, uitvoering en monitoring. Dat kan bijvoorbeeld met deze onderstaande beleidsinstrumenten en werkprocessen.
Omgevingsvisie:
verbind de natuurhersteldoelen aan keuzes over woningbouw, klimaatadaptatie, water, gezondheid en leefbaarheid.
Omgevingsplan:
bepaal waar regels nodig zijn om groen, bomen en natuurkwaliteit te beschermen of te versterken.
Programma’s:
vertaal ambities naar concrete maatregelen, planning, verantwoordelijkheden en budget.
Vergunningverlening:
beoordeel welke gevolgen projecten hebben voor groen, bomen en natuurkwaliteit en waar aanpassing of compensatie nodig kan zijn.
Gebiedsontwikkeling en projectopdrachten:
neem natuurherstel vanaf de start mee, zodat het niet pas in een late projectfase tot aanpassingen, vertraging of extra kosten leidt.
Groen- en boombeleid:
verbind beleid voor groen, bomen en biodiversiteit aan de doelen voor stedelijke groene ruimte en boomkroonbedekking.
Beheerplannen en beheercontracten:
leg vast welke beheermaatregelen bijdragen aan natuurherstel en hoe het effect daarvan wordt gevolgd.
Monitoring en rapportage:
zorg voor een betrouwbare uitgangssituatie, actuele gegevens en duidelijke afspraken over verantwoordelijkheden en rapportage.
BELEIDSNOTITIES NHV
Downloads over de Natuurherstelverordening voor gemeenten en provincies
Beleidsnotitie voor gemeenten
Wat betekent de Europese Natuurherstelverordening voor jouw gemeente? Deze beleidsnotitie geeft beleidsmedewerkers, projectleiders en bestuurders inzicht in de gevolgen van de NHV voor beleid, beheer, woningbouw, gebiedsontwikkeling en de openbare ruimte. Gebruik de notitie om te bepalen welke onderwerpen nu aandacht vragen.
Beleidsnotitie voor provincies
De natuurherstelverordening vraagt om samenhang tussen natuur, water, klimaat, landbouw en ruimtelijke ontwikkeling. Deze beleidsnotitie laat zien hoe provincies natuurherstel kunnen vertalen naar bestuurlijke keuzes, uitvoeringsprogramma’s, monitoring en samenwerking met gemeenten en andere partners. Gebruik de notitie om de provinciale regierol en belangrijkste vervolgstappen te bepalen.
Impact Assessment Natuurherstelverordening
Niet elke gemeente of provincie wordt op dezelfde manier geraakt door de Natuurherstelverordening. Met een impact assessment brengen we de relevante verplichtingen, risico’s, kansen en bestuurlijke aandachtspunten in beeld. Zo zie je welke keuzes prioriteit hebben en wat nodig is voor beleid, uitvoering en besluitvorming.
FAQ
Veelgestelde vragen over de Natuurherstelverordening
Welke gemeenten vallen onder artikel 8 van de Natuurherstelverordening?
Artikel 8 geldt voor ruimtelijk begrensde gebieden binnen gemeenten die volgens de Europese DEGURBA-methodiek als stedelijk zijn geclassificeerd. In Nederland zijn 301 van de 342 gemeenten als stedelijk geclassificeerd; niet automatisch het volledige grondgebied valt onder artikel 8. Bekijk hier de definitieve nulmeting groen van het Planbureau voor de Leefomgeving.
Wat betekenen de 45%- en 10%-regel voor gemeenten?
Welke rol speelt 2024 bij de uitvoering van de NHV?
Heeft de Natuurherstelverordening gevolgen voor woningbouw en gebiedsontwikkeling?
Hoe kunnen gemeenten en provincies zich nu voorbereiden op de NHV?
Ik wil advies over de NHV
Laat je gegevens achter
VERDER LEZEN
Verdiepende artikelen
Cumulatief verlies stedelijk groen en boomkroonbedekking: onderschat risico voor gemeentelijke plannen
Hoe voorkom je dat afzonderlijke projecten samen leiden tot verlies van stedelijk groen en boomkroonbedekking? De Europese Natuurherstelverordening (NHV) stelt immers dat dat niet mag. Voor gemeenten zijn dan twee vragen relevant: klopt de voorgestelde begrenzing van...
Natuurherstelverordening artikel 8: gemeentelijke begrenzing stedelijk ecosysteem
Gemeenten zijn in juli 2026 door het ministerie geïnformeerd over de verdere uitwerking van de Europese Natuurherstelverordening (NHV). Vooral artikel 8 over stedelijke ecosystemen vraagt nu aandacht. De nieuwe PBL-rapportage over de stedelijke ecosysteembegrenzing...
Natuurherstel: van groene ambitie naar uitvoerbaar beleid
In veel nieuwe gemeentelijke coalitieakkoorden staan groen, biodiversiteit, klimaatadaptatie en een gezonde leefomgeving nadrukkelijker op de agenda. Dat is een goede en belangrijke stap, maar het voor beleidsadviseurs begint het werk daarna pas echt. Want hoe vertaal je politieke ambities naar passende keuzes, binnen de kaders van omgevingsvisie, gebiedsontwikkeling, beheer, begroting en monitoring?
Ondersteuning bij de Natuurherstelverordening voor gemeenten en provincies
NLadviseurs ondersteunt gemeenten en provincies bij het vertalen van de Natuurherstelverordening naar beleid en uitvoering. Dat doen we met een impact assessment, biodiversiteitsplannen, groenvisies, groenbeheerplannen, Basiskwaliteit Natuur, monitoring, datavraagstukken en kansenkaarten voor onder meer het vergroten van de boomkroonbedekking. Neem contact met ons op voor een verkennend gesprek over de gevolgen van de Natuurherstelverordening voor jouw organisatie.
Bronnen en officiële documenten
ECOLOGISCH ADVIES
Enkele van onze diensten die helpen bij het voldoen aan de eisen vanuit de Natuurherstelverordening
Natuurkansenkaart
Breng in beeld op welke locaties natuurherstel mogelijk is. De kaart helpt bij het voldoen aan eisen die voortvloeien uit verschillende artikelen van de NHV, zoals het realiseren van meer boomkroonbedekking.
Biodiversiteitsplan
Kan ingezet worden als omgevingsprogramma en een gezamenlijk vertrekpunt voor de komende jaren. Het is een instrument om te werken aan natuurherstel en draagt bij aan alle artikelen van de NHV.
Basiskwaliteit Groenbeheer
Ontdek de randvoorwaarden en verbeterkansen voor biodiversiteit in je gebied. Zo draag je bij aan het duurzaam in stand houden van openbaar groen en een hoge biodiversiteit. Hiermee werk je aan de eisen vanuit artikel 8 van de NHV.
Groenbeheerplan
Een vertaling van visie en ambities, ook vanuit de NHV, naar concrete doelen en maatregelen voor (stedelijk) groen. Gebruiksfunctie en ecologische waarde komen samen in een doelmatig en effectief plan.
Implementatieplan gedragscode
Natuurherstel begint bij natuurbehoud. Voldoe aantoonbaar aan de gedragscode soortenbescherming. En draag bij aan meerdere artikelen onder de NHV.
Basiskwaliteit Natuur
BKN is zeer geschikt voor natuurherstel omdat je kijkt naar de onderliggende condities die het voorkomen van soorten mogelijk maken. BKN is daarmee een belangrijk instrument voor de doelen uit meerdere artikelen van de NHV.
Benieuwd naar welke diensten wij nog meer aanbieden? Lees meer bij Diensten→
Of ga terug naar Onze thema’s→
Kennismaken?
Benieuwd naar nog meer mogelijkheden om duurzaam groen te ontwikkelen in je (leef)omgeving?
Of wil je meer weten over hoe je praktisch vorm kunt geven aan natuurontwikkeling?