Alleen het beschermen van de natuur in onze natuurgebieden is niet meer genoeg om een goede kwaliteit natuur in Nederland te kunnen waarborgen. Zelfs onze meest algemene dier- of plantsoorten zijn al lang niet meer zo alledaags. Basiskwaliteit Natuur (BKN) van het Ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit richt zich op die algemene soorten en op de conditie van natuur buiten natuurgebieden. Het ministerie heeft daarvoor het kennisdocument Basiskwaliteit Natuur (BKN) opgesteld.
Waar andere methoden voor natuurbehoud en -herstel de nadruk leggen op zeldzame(re) soorten en habitattypen, gebruikt BKN de algemene soorten als graadmeter voor de stand van natuur.
NLadviseurs zat met andere organisaties in een
klankbordgroep om het ministerie van LNV te ondersteunen bij het opstellen van het kennisdocument Basiskwaliteit Natuur.
Werken aan condities in het landschap
Sturen op Basiskwaliteit Natuur draagt bij aan een gezonde leefomgeving en een veerkrachtige natuur. Je beoordeelt aan welke minimale randvoorwaarden (condities) een specifiek landschap moet voldoen om natuurlijke processen en ecosysteemdiensten op gang te krijgen. Met herstelmaatregelen krijg je de randvoorwaarden (condities) op orde zodat algemene plant- en diersoorten blijven voorkomen of terugkeren.
Aan welke knoppen kun je draaien?
Basiskwaliteit Natuur richt zich op landelijke en stedelijke gebieden waar natuur niet de primaire functie is. Tot nu toe was er alleen voor beschermde natuurgebieden een methodiek voor het meten van biodiversiteit en soortpecifieke doelstellingen werden alleen gesteld voor beschermde soorten, niet voor algemene. BKN brengt daar verandering in. De monitoring van algemene soorten is overigens niet bedoeld om als gemeente afgerekend te worden op de aan- of afwezigheid van bepaalde soorten. Het is een middel om snel inzichtelijk te maken aan welke knoppen je kunt draaien om een soort te laten toenemen. Andere soorten kunnen daar ook van profiteren.
Gebiedsgerichte aanpak
Basiskwaliteit Natuur benadrukt ook het belang van het gebiedsproces. De natuurkwaliteit van landschappen verbeteren en duurzaam in stand houden is een gezamenlijke inspanning en vraagt om een gebiedsgerichte aanpak.
Zet met ons de juiste stappen
Als je aan Basiskwaliteit Natuur gaat werken, doorloop je verschillende stappen. Je begint met het in kaart brengen van de huidige situatie: welke landschapstypen zijn er en welke soorten komen daar voor? En welke condities en soorten horen hier minimaal volgens BKN? Vervolgens leg je je visie en doelen vast, bepaal je hoe je draagvlak gaat creëren en hoe je gaat samenwerken. Je stelt maatregelen op om de condities in het landschap op orde te krijgen en uiteraard evalueer je het effect van de genomen maatregelen op de condities en de soortenaantallen en -diversiteit.
We denken en werken met je mee
Bij elke stap kunnen we je helpen of werk uit handen nemen. Zo ondersteunen wij op dit moment gemeente Hardenberg bij het in kaart brengen van de huidige situatie binnen de gemeentegrenzen: welke condities en algemene soorten zijn aanwezig? Voor een andere opdrachtgever werken we aan de inzet van vrijwilligers bij monitoring. Daarvoor gebruiken wij onze opgedane ervaring in andere projecten rondom monitoring en participatie.
Weten wat we doen voor biodiversiteit? Bekijk dan onze themapagina over biodiversiteit.
Vragen?
Laat je gegevens achter
FAQ
Veelgestelde vragen
Wat zijn de belangrijkste aangrijpingspunten voor Basiskwaliteit Natuur?
Basiskwaliteit Natuur (BKN) richt zich op het creëren of in stand houden van de minimale condities die nodig zijn voor algemene soorten. BKN volgt de filosofie dat als die condities op orde zijn, de soorten vanzelf volgen. Et gaat dus om herstel van een gebied, ten behoeve van de biodiversiteit.
Kennisnetwerk OBN Natuurkennis heeft onderstaande aangrijpingspunten voor landschapsherstel gedefinieerd. Die gelden voor alle landschapstypes, ook in het stedelijk gebied.
- Optimalisatie van hydrologische systemen.
- Vergroten van areaal en connectiviteit.
- Vergroten van dynamiek en diversiteit.
- Verminderen van nutriënten en chemische stoffen (en herstel van schade).
- Herstel van biotische kwaliteit en aanpak van exoten.
Deze aangrijpingspunten sturen op condities in drie categorieën:
- Abiotiek (zoals bodem- en waterkwaliteit en mate van rust in een gebied).
- Inrichting (zoals connectiviteit en aanwezigheid van verschillende vegetatietypes).
- Beheer (zoals ecologisch beheer en aanwezigheid van dood organisch materiaal).
Ze vormen de basis voor een gebied waarin soorten kunnen overleven.
Welke soorten zijn als indicatorsoort aangewezen onder Basiskwaliteit Natuur?
Basiskwaliteit Natuur richt zich op algemene indicatorsoorten die als graadmeter dienen voor de kwaliteit van de landelijke en stedelijke leefomgeving. Voorbeelden van soorten zijn:
- Vogels: huismus, spreeuw, merel.
- Zoogdieren: konijn, egel.
- Amfibieën: gewone pad
- Insecten: argusvlinder, lathyrusbij, blauwe glazenmaker.
In totaal zijn er meer dan 400 individuele algemene soorten vastgesteld, onder verschillende soortgroepen. De aanwezigheid van deze soorten laat zien of de condities (abiotiek, inrichting en beheer) op orde zijn.
Is Basiskwaliteit Natuur verplicht?
Basiskwaliteit Natuur is geen wettelijke norm, maar een beleidsmatig kader én een praktische methode.
Het wordt door de overheid steeds vaker erkend als essentiële basisvoorwaarde om de verschillende landelijke en Europese natuurdoelen te kunnen halen, zoals de Europese Natuurherstelverordening. Beleidsmakers en organisaties worden daarom gestimuleerd om Basiskwaliteit Natuur op te nemen in plannen zoals omgevingsvisies en beheerstrategieën.
Het helpt overheden om concreet invulling te geven aan biodiversiteitsherstel buiten beschermde natuurgebieden.
Hoe verschilt Basiskwaliteit Natuur van andere beleidskaders?
Het verschil zit vooral in de focus en schaal:
Basiskwaliteit Natuur
- Focus ligt op algemene soorten.
- Toegepast in landelijk én stedelijk gebied buiten de beschermde natuurgebieden.
- Stuurt op condities (abiotiek, inrichting en beheer).
- Functioneert als minimumniveau voor gezonde leefomgevingen.
Andere beleidskaders (zoals Vogel- en Habitatrichtlijn)
- Focus ligt op bedreigde of beschermde soorten en habitats.
- Toegepast binnen specifieke natuurgebieden.
- Gericht op het behalen van hoogwaardige natuurdoelen.
Basiskwaliteit Natuur is daarmee een aanvulling of aanvliegroute op bestaande natuurdoelen, geen vervanging.
Welke maatregelen kan ik nemen om de Basiskwaliteit Natuur te verbeteren?
Je kunt zelf veel doen om de basiscondities voor natuur te verbeteren. Enkele effectieve maatregelen:
- Meer groen, minder verharding
- Vervang tegels door inheemse planten of bodembedekkers.
- Leg een bloemrijk grasveld of kruidenrijke border van inheemse vegetatie aan.
- Zorg voor variatie
- Combineer inheemse struiken, bomen en kruiden, zodat er een gelaagdheid in vegetatie ontstaat.
- Laat dood hout liggen voor insecten.
- Houd water vast
- Plaats een vijver of wadi.
- Zorg voor schaduwrijke zones.
- Natuurvriendelijk beheer
- Maai minder vaak en gefaseerd.
- Vermijd het gebruik van pesticiden.
Hoe zit het met monitoring?
Monitoring is een belangrijk onderdeel van Basiskwaliteit Natuur.
De aanpak is cyclisch:
- Periodiek meten (condities en soorten).
- Evalueren.
- Bijsturen.
Hoe vaak en intensief de monitoring plaatsvindt kan per gebied en beheerder verschillen, maar het doel blijft hetzelfde: controleren of maatregelen daadwerkelijk leiden tot betere condities en herstel van soorten.
Welke subsidies of regelingen bestaan er om Basiskwaliteit Natuur te realiseren?
Omdat het goed aansluit bij verschillende natuurdoelstellingen zijn er diverse subsidies en regelingen die bijdragen aan het werken aan Basiskwaliteit Natuur, zoals:
- Landschapsherstel.
- Ecologisch beheer.
- Biodiversiteitsmaatregelen.
- Natuurinclusief bouwen.
De subsidies en regelingen worden verstrekt door partijen zoals provincies, overheden en NGO’s. Ze verschillen per regio en jaar.
ONS WERK
Basiskwaliteit Natuur in de praktijk
Natuur: een vanzelfsprekendheid in ontwerp woonwijken
Hoe maak je natuur een vanzelfsprekend onderdeel in het ontwerp van nieuwe woonwijken, met oog voor lokale soorten, het landschap en geldend gemeentebeleid? Dat was de kernvraag die gemeente Dronten...
LEES MEER
Basiskwaliteit Natuur op maat
Gemeente Hardenberg is druk bezig met biodiversiteit. Om in beeld te krijgen hoe het daarmee is gesteld, wordt de methodiek Basiskwaliteit Natuur (BKN) gebruikt. Hoe we daar samen vorm aan...
LEES MEER
Basiskwaliteit Natuur: zo pak je dat aan
Zelfs de meest algemene soorten als huismus, gewone pad en haas zijn al lang niet meer zo alledaags. De relatief nieuwe methode Basiskwaliteit Natuur (BKN) wil algemene soorten weer volop...
LEES MEERBasiskwaliteit natuur is onderdeel van het thema Biodiversiteit→.
.
Franka van der Veen
Projectleider Biodiversiteit & Natuurontwikkeling
VRAAG HET ONZE EXPERT
Ook aan de slag met Basiskwaliteit Natuur?
Wil je weten wat Basiskwaliteit Natuur jou kan opleveren? Of hoe wij je kunnen helpen en wat je dan uiteindelijk in handen krijgt?
Kennismaken?
Benieuwd hoe je duurzaam groen kunt ontwikkelen of hoe natuurontwikkeling er in de praktijk uitziet?
We denken graag mee, geven ecologisch advies en nemen (veel) werk uit handen.